Σαν σήμερα, στις 8 Μαρτίου 1907, δολοφονούνταν στον Πυργετό Λάρισας ο Μαρίνος Αντύπας, ο οποίος με τη διδασκαλία, τους αγώνες και το αίμα του σφράγισε μια ιστορική καμπή στην εξέλιξη και αναμόρφωση της χώρας μας, τόσο με τα κοινωνικά διδάγματυγα και ιδανικά όσο και με την αφοσίωση στην απελευθέρωση των κολίγων αγροτών και την απόκτηση του δικαιώματος να έχουν τη γη που καλλιεργούν.
Δολοφόνοι του η τάξη των τσιφλικάδων που απέκτησαν κληρονομικό δικαίωμα από την Οθωμανική Αυτοκρατορία να κατέχουν τη γη και να εκμεταλλεύονται με άπειρους τρόπους πολλές φορές αιματηρό τους αγρότες δηλαδή τους πραγματικούς καλλιεργητές της.
Παρότι φαινομενικά μιλάμε για το αγροτικό ζήτημα και το πέρασμα από τον τσιφλικάδικο φεουδαρχισμό και την δουλοπαροικία στην ελευθερία των αγροτών όπως εξακολουθεί να υπάρχει και σήμερα, στην πραγματικότητα, έφερε στην κοινωνία πολλές νέες ιδέες και ήταν ο προάγγελος του περάσματος από την Ελλάδα της φεουδαρχικής δομής στον αστικό εκσυγχρονισμό που ακολούθησε με την εξέγερση στο Γουδή το 2009 και την έλευση του Ελ. Βενιζέλου.
Στην πραγματικότητα η Ελληνική Πολιτεία λόγω πολλών «βαριδίων» του παρελθόντος δεν τίμησε τον σπουδαίο ρόλο του Μ. Αντύπα στον αστικό εκσυγχρονισμό περιορίζοντας την συμβολή του μόνο στον αγροτικό εκσυγχρονισμό. Λίγοι γνωρίζουν ότι μαζί με άλλους φοιτητές πολέμησε στο πλευρό των Κρητών, κατά την Κρητική Επανάσταση του 1896 και τραυματίστηκε. Κάλεσε τον λαό σε εξέγερση κατά των πρωοτοαιτίων της καταστροφής του πολέμου του 1897 δείχνοντας την βασιλεία και φυλακίστηκε για την πράξη του. Κατηγορήθηκε ακόμη και για συμμετοχή σε απόπειρα δολοφονίας κατά του Βασιλιά Γεωργίου Α΄ και ξαναφυλακιστηκε! Το μεγάλο πρακτικό βήμα στην αγροτική οικονομία ήταν όταν διευθύνοντας τα αγροκτήματά του θείου του στη Θεσσαλία, ανέτρεψε τις κατανομές υπέρ των κολίγων προκαλώντας την οργή των άλλων μεγαλοκτηματιών.
Ας δούμε το ιστορικό αυτό πρόσωπο μέσα από την καταγραφή του από την βικπαιδεια.
Γεννήθηκε στις 2/1/1872 στα Φερεντινάτα Κεφαλληνίας και δολοφονήθηκε στις 8 Μαρτίου 1907 στον Πυργετό Λάρισας. Καταχωρήθηκε ως δικηγόρος δημοσιογράφος και πολιτικός. Γνώριζε καλά ελληνικά και τη νέα ελληνική γλώσσα του λαού. Ασπάστηκε ως κοινωνική και πολιτική ιδεολογία τον σοσιαλισμό με τον ουτοπικό του χαρακτήρα τότε, ελπίζοντας ότι θα μπορούσε με το δίδαγμα και την καλοσύνη να έρθει η ώρα της απελευθέρωσης των αγροτών που τότε ήταν η συντριπτική πλειοψηφία του λαού. Πολύ γρήγορα όμως άρχισε να διδάσκει την μαχητική διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Αυτό συγκλόνισε την τάξη των μεγαλοτσιφλικάδων γιατί σήμαινε απαλλοτρίωση των τσιφλικιών τους ακόμη και με τη βία.
Γενικότερα ο Μαρίνος Αντύπας ήταν υπέρμαχος των λαϊκών ελευθεριών και των φυσικών δικαιωμάτων του ανθρώπου, κυρίως των ανθρώπων του μόχθου. Αγωνίστηκε σ’ όλη του τη ζωή για την αφύπνιση του λαού, και μάλιστα των αγροτικών και εργατικών τάξεων.
Η ζωή του
Πατέρας του Μαρίνου Αντύπα ήταν ο Σπύρος Αντύπας, μαραγκός και ξυλογλύπτης το επάγγελμα, και μητέρα του η Αγγελική Κλαδά. Η οικογένεια μετακόμισε στο Αργοστόλι, όπου ο Μαρίνος αποφοίτησε, μέσα σε στερήσεις, από το Γυμνάσιο, τον Ιούνιο του 1890.
Στη συνέχεια, γράφτηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Τότε μυήθηκε στις σοσιαλιστικές ιδέες που διέδιδε ο κύκλος του Σταύρου Καλλέργη και έγινε μέλος του Κεντρικού Σοσιαλιστικού Συλλόγου. Ως σοσιαλιστής ανέπτυξε έντονη δράση, διοργανώνοντας ομιλίες. Κατά την Κρητική Επανάσταση του 1896, πολέμησε μαζί με άλλους φοιτητές στο πλευρό των Κρητών. Μετά από ένα χρόνο, επέστρεψε στην Αθήνα με τραύμα στο στήθος. Εκεί οργάνωσε το συλλαλητήριο της 14ης Σεπτεμβρίου 1897 στην πλατεία Ομονοίας. Σε εκείνο το συλλαλητήριο, κατάγγειλε δημόσια τον ρόλο μελών της βασιλικής οικογένειας και των Μεγάλων Δυνάμεων στην έκβαση του ελληνοτουρκικού πολέμου του 1897. Αποτέλεσμα αυτής της ομιλίας ήταν η καταδίκη του σε φυλάκιση 1 έτους. Μετά την αποφυλάκισή του, συνελήφθη και φυλακίστηκε ξανά, με πρόσχημα την ηθική αυτουργία σε υπόθεση απόπειρας δολοφονίας του βασιλιά Γεωργίου Α΄.
Το 1898, ο Αντύπας διέκοψε τις σπουδές του και επέστρεψε στην Κεφαλονιά. Την επόμενη χρονιά εξέδωσε την εφημερίδα Ανάστασις, της οποίας η κυκλοφορία διακόπηκε εξαιτίας ενός άρθρου όπου ο Αντύπας καταφερόταν εναντίον της πολιτικής και δικαστικής εξουσίας και των υπευθύνων της ήττας του 1897.]Σημαντικό εδώ -από ένα περιληπτικό πρόγραμμα του 1905- είναι ότι ζητούσε νόμους που να περιορίζουν τις ώρες εργασίας, να καθοριστεί ημερομίσθιο, να δημιουργηθούν ταμεία σύνταξης για τους ανίκανους εργάτες είτε λόγω ηλικίας, είτε ασθενείας ή τραυματισμού.
Το 1903 ο Μαρίνος Αντύπας πήγε στο Βουκουρέστι όπου ζούσε ο θείος του Γεώργιος Σκιαδαρέσης. Υπάρχει η πεποίθηση ότι ο Αντύπας ήταν αυτός που τον έπεισε να αγοράσει γη έκτασης 300.000 στρεμμάτων στον θεσσαλικό κάμπο, στην περιοχή των Τεμπών. Την ίδια χρονιά, ξαναγύρισε στην Κεφαλονιά όπου επανεξέδωσε την εφημερίδα του και ίδρυσε το «Λαϊκόν Αναγνωστήριον Η Ισότης», ένα είδος λαϊκού σχολείου.
Το 1906, μετά την αποτυχία του στις εκλογές στην Κεφαλονιά (ως υποψήφιος βουλευτής επαρχίας Κρανιάς), έφτασε στη Θεσσαλία όπου ανέλαβε επιστάτης στα κτήματα του θείου του. Εκεί εφάρμοσε προοδευτικά μέτρα όπως η εφαρμογή της αργίας της Κυριακής, η αμοιβή των κολίγων με το 75% της παραγωγής (αντί του 25% που ίσχυε ως τότε) και η παραγραφή των χρεών τους. Ταυτόχρονα συνέχισε να μιλάει σε συγκεντρώσεις στα χωριά του κάμπου, κινητοποιώντας και οργανώνοντας τους εξαθλιωμένους αγρότες της Θεσσαλίας. Οι ενέργειές του αυτές και η μαχητικότητά του προκάλεσαν το μίσος των τσιφλικάδων, οι οποίοι προσπάθησαν, στην αρχή, να τον σταματήσουν μέσω συστάσεων από τη Χωροφυλακή και τη Νομαρχία. Ο Μ. Αντύπας ωστόσο συνέχισε να διατρέχει τα χωριά του θεσσαλικού κάμπου και να κινητοποιεί τους αγρότες για τα δίκαιά τους, με αποκορύφωμα το συλλαλητήριο στο Λασποχώρι στις αρχές του 1907. Οι τσιφλικάδες της Θεσσαλίας, βλέποντας πως με κανένα μέσο δεν μπορούν να τον κάμψουν, αποφάσισαν τη δολοφονία του στις 8 Μαρτίου 1907 στον Πυργετό Λάρισας, βάζοντας τον επιστάτη Ιωάννη Κυριακό να προκαλέσει επεισόδιο και, στη συνέχεια, να τον πυροβολήσει. Με τον τρόπο αυτό έλπιζαν να εμφανίσουν τη δολοφονία ως αυτοάμυνα για να αθωωθεί ο δράστης, όπως και έγινε. Οι τελευταίες λέξεις του Μαρίνου Αντύπα ήταν: «Ισότης, Αδελφότης, Ελευθερία»]. Η δολοφονία του προκάλεσε λαϊκές εκδηλώσεις και αντιδράσεις σε όλη την Ελλάδα.
Η εξέγερση του Κιλελέρ
Τον αγώνα του Αντύπα ανέλαβαν πλέον οι ίδιοι οι κολίγοι και μικροαγρότες
Η εξέγερση του Κιλελέρ ήταν η καλλίτερη απόδειξη της δύναμης των ιδεών του μέσα στον λαό. Πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλία, το Μάρτιο του 1910, όταν οι ντόπιοι αγρότες ξεκίνησαν μαζικές διαμαρτυρίες ενάντια στα διευρυμένα προνόμια των “τσιφλικάδων” και τον περιορισμό των δικαιωμάτων των ίδιων. Η διαμαρτυρία κατάληξε άδοξα, στις 6 Μαρτίου 1910, όταν οι χωροφύλακες πυροβόλησαν εν ψυχρώ τους αγρότες. Περισσότεροι από τέσσερις διαδηλωτές σκοτώθηκαν και πολλοί τραυματίστηκαν.
Ακόμα και αν οι αγροτικές περιοχές της Θεσσαλίας, και η ίδια η Θεσσαλία, δόθηκε από την Οθωμανική Αυτοκρατορία στο Βασίλειο της Ελλάδος, μέσω της Συνθήκης της Κωνσταντινουπόλεως, το 1881, οι αγροτικές περιοχές συνέχισαν για πολλά χρόνια να διοικούνται μέσω του συστήματος “Τσιφλίκι”, ενώ οι Τσιφλικάδες είχαν ένα ημιφεουδαρχικό καθεστώς. Οι Τσιφλικάδες υποχρεώθηκαν να παράσχουν στέγη στους αγρότες τους και δεν τους επιτράπηκε να άγουν καταναγκαστική εργασία. Καθώς οι συνθήκες διαβίωσης και εργασίας των αγροτών επιδεινώθηκαν, οι διαμαρτυρίες έγιναν πιο συχνές, ιδίως μετά τη δολοφονία προσωπικοτήτων όπως ο Μαρίνος Αντύπας. Οι υποσχέσεις του Ελευθέριου Βενιζέλου, κατά την εκλογική του εκστρατεία του 1910, σχετικά με τη γεωργική μεταρρύθμιση, δεν ικανοποίησαν τους αγρότες και επιδείνωσαν περαιτέρω τις συνθήκες. Το Μάρτιο του 1910, οι αγρότες διοργάνωσαν μαζική διαμαρτυρία στη Λάρισα.
Η εξέγερση του Κιλελέρ ξεκίνησε όταν εκατοντάδες αγρότες προσπάθησαν να ταξιδέψουν με τρένο στη Λάρισα χωρίς να αγοράσουν εισιτήρια. Όταν το αίτημά τους απορρίφθηκε, οι αγρότες κατέβηκαν και συγκρούστηκαν με το σταθμάρχη, ο οποίος ζήτησε την παρέμβαση της Χωροφυλακής. Καθώς οι ειδήσεις για τις δολοφονίες εξαπλώθηκαν στη Λάρισα, οι συγκρούσεις μεταξύ χωροφυλάκων και διαδηλωτών επεκτάθηκαν.
Η δικαίωση
Η δικαίωση δεν ήρθε όταν έγιναν τα πρώτα – έστω δειλά – βήματα για την επίλυση του αγροτικού ζητήματος, το 1911, επί πρωθυπουργίας Ελευθερίου Βενιζέλου.
Αν και προωθήθηκαν αρκετές ρυθμίσεις για την ενίσχυση των δικαιωμάτων των κολίγων από τη νέα κυβέρνηση, οι πολυπόθητες απαλλοτριώσεις, που είχε υποσχεθεί και προεκλογικά ο Βενιζέλος, δεν προχώρησαν.
Χρειάστηκε να περάσουν ακόμη 12 χρόνια για να αρχίσουν ουσιαστικές απαλλοτριώσεις τσιφλικιών, το 1923. Ο Μαρίνος Αντύπας δικαιώθηκε 26 χρόνια μετά τη δολοφονία του.
Το δίδαγμα αυτού του αποτελέσματος είναι πως όταν ένας αγώνας είναι δίκαιος για τον λαό, τίποτα δεν πάει χαμένο από τις θυσίες που γίνονται για την επιτυχία του.
Β