102η Επέτειος της Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου

Η 19η Μαΐου αποτελεί για τους απανταχού Έλληνες ποντιακής καταγωγής, μια ημέρα ορόσημο. Ημέρα τιμής, ημέρα μνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων Ποντίων.

Και φέτος, κατόπιν της αποδοχής του αιτήματος της Παμποντιακής Ομοσπονδίας Ελλάδος, στις 19 Μαΐου,  στην πρόσοψη του κτηρίου της Βουλής των Ελλήνων θα απεικονίζεται στα πένθιμα χρώματα μαύρο και κόκκινο, το επετειακό σύμβολο του αγώνα για την Διεθνή Αναγνώριση της Γενοκτονίας [G από τον Διεθνή όρο Genocide] προς τιμήν του Ποντιακού Ελληνισμού και στην μνήμη των αδικοχαμένων Ελλήνων Ποντίων.

Πριν από τον όρο «Γενοκτονία» υπήρχε ο όρος «Εγκλήματα κατά της Ανθρωπότητας». Η γενοκτονία ως όρος διαμορφώθηκε κυρίως στη δίκη της Νυρεμβέργης το 1945, όπου δικάστηκε η ηγεσία των ναζιστών εγκληματιών του πολέμου.

Συγκεκριμένα ο όρος σημαίνει τη μεθοδική εξολόθρευση, ολική ή μερική, μιας εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας. Πρόκειται για ένα πρωτογενές έγκλημα, το οποίο δεν έχει συνάρτηση με πολεμικές συγκρούσεις.

Ο γενοκτόνος δεν εξοντώνει μια ομάδα για κάτι που έκανε, αλλά για κάτι που είναι. Στην περίπτωση των Ελλήνων του Πόντου, επειδή ήταν Έλληνες και χριστιανοί.

Το 1915 ήταν μια χρονιά ορόσημο για τον ποντιακό ελληνισμό της Μικράς Ασίας. Τη χρονιά εκείνη, και ενώ όλα τα ευρωπαϊκά κράτη είχαν εμπλακεί στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Τούρκοι εκπόνησαν ένα σχέδιο εξόντωσης των χριστιανικών πληθυσμών της Μικράς Ασίας. Τον Ιούνιο πραγματοποιήθηκε η εξορία και στη συνέχεια η σφαγή των Αρμενίων, ενώ αρχίζουν οι πρώτες βιαιοπραγίες εναντίον του ποντιακού στοιχείου. Τον Δεκέμβριο του 1916 εκπονήθηκε από τους Τούρκους στρατηγούς Εμβέρ και Ταλαάτ σχέδιο εξόντωσης του άμαχου ελληνικού πληθυσμού του Πόντου που προέβλεπε «Άμεση εξόντωση μόνον των ανδρών των πόλεων από 16 έως 60 ετών και γενική εξορία όλων των ανδρών και γυναικόπαιδων των χωριών στα ενδότερα της Ανατολής με πρόγραμμα σφαγής και εξόντωσης».

Το πρόγραμμα ξεκίνησε 15 ημέρες αργότερα και εφαρμόστηκε κυρίως στις περιοχές της Σαμψούντας και της Πάφρας. Η περιοχή της Τραπεζούντας είχε γλιτώσει από τη μανία των Τούρκων διότι είχε καταληφθεί τον Απρίλιο του 1916 από τον ρωσικό στρατό. Όταν όμως οι Ρώσοι εγκατέλειψαν την πόλη τον Φεβρουάριο του 1918, τότε ο μισός περίπου πληθυσμός της περιοχής εγκατέλειψε τις εστίες του και ακολούθησε τον ρωσικό στρατό κατά την υποχώρησή του. Οι περισσότεροι από τους πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην περιοχή του Καυκάσου και των παραλίων της Γεωργίας.

Οι Πόντιοι πίστεψαν ότι το τέλος του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου θα έφερνε και οριστικό τέρμα στα δεινά τους, αλλά διαψεύσθηκαν…

Οι εκκλήσεις τους για να συμπεριληφθούν στο ελληνικό κράτος δεν εισακούστηκαν από τον Ελευθέριο Βενιζέλο, ο οποίος θεωρούσε ότι ο Πόντος ήταν πολύ απομακρυσμένος από τις υπόλοιπες ελληνικές περιοχές με αποτέλεσμα να είναι αδύνατη η υπεράσπισή του από τις τουρκικές επιδρομές. Σε αντάλλαγμα πρότεινε να προχωρήσουν οι Πόντιοι στη δημιουργία μιας ομοσπονδίας με τους Αρμένιους, και πράγματι ο αρχιεπίσκοπος Τραπεζούντας Χρύσανθος Φιλιππίδης και ο πρόεδρος των Αρμενίων Αλέξανδρος Χατισιάν υπέγραψαν τον Ιανουάριο του 1920 συμφωνία για τη δημιουργία ποντοαρμενικού κράτους. Όμως τον Νοέμβριο του 1920 ο αρμενικός στρατός ηττήθηκε στο Ερζερούμ από τις δυνάμεις του Κεμάλ με αποτέλεσμα να συνθηκολογήσουν οι Αρμένιοι και να μείνουν οι Πόντιοι μόνοι τους. Έκτοτε και μέχρι τον Αύγουστο του 1922 ο Κεμάλ, έχοντας εκκαθαρίσει τα δευτερεύοντα μέτωπα στη Μικρά Ασία, προχώρησε ανενόχλητος στη σταδιακή εξόντωση του ποντιακού ελληνισμού. Οι πόλεις και τα χωριά κάηκαν, οι χωρικοί σφάχτηκαν, ατιμάστηκαν, εξορίστηκαν ή έφευγαν ομαδικά στα δάση και στα βουνά. Όσοι άνδρες συλλαμβάνονταν προωθούνταν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Υπολογίζεται ότι στο διάστημα 1914-1922 εξοντώθηκαν περίπου 200.000 Πόντιοι.

Οι Τούρκοι εκτόπιζαν και εξόριζαν τους Έλληνες μέσα στην βαρύτερη κακοκαιρία, χωρίς να τους επιτρέπουν να παραλάβουν ούτε τρόφιμα ούτε στρώματα. Τα κυβερνητικά όργανα που συνόδευαν τους εκτοπιζόμενους δεν επέτρεπαν στα θύματά τους να σταθμεύουν σε κατοικημένα μέρη, αλλά μόνο σε μέρη έρημα και εκτεθειμένα στις χειμερινές συνθήκες. Ο σκοπός ήταν διπλός: πρώτα να μην μπορούν να στεγασθούν και έπειτα να μην μπορούν να αγοράσουν τρόφιμα. Δεν επέτρεπαν για κανένα λόγο να δώσουν βοήθεια στους γέρους γονείς ή στα ανήλικα παιδιά και στους αρρώστους, οι οποίοι εγκαταλείπονταν στα φαράγγια και στα δάση και πέθαιναν από την πείνα ή αποτελειώνονταν από την λόγχη των Τούρκων. Σε διάφορα μέρη της χώρας ιδρύθηκαν (σσ ιαματικοί) λουτρώνες δήθεν για στρατιωτικούς λόγους. Τα κυβερνητικά και αστυνομικά όργανα που οδηγούσαν τους μετατοπιζόμενους εξανάγκαζαν τους δυστυχείς για λόγους δήθεν υγιεινής να λουστούν. Έβαζαν κατά εκατοντάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά στα λουτρά, γυμνούς, με θερμοκρασία 40 βαθμών. Τα ενδύματα των δυστυχών λεηλατούνταν. Όταν έβγαιναν από το λουτρό, τους εξανάγκαζαν να παρατάσσονται στο χιόνι και με θερμοκρασία κάτω του μηδενός και να περιμένουν επίσκεψη του αστυνόμου για καταμέτρηση, ο οποίος ποτέ δεν ερχόταν πριν από μία ώρα. Έπειτα άλλη μία ώρα περίμεναν τον γιατρό για ιατρική επιθεώρηση.

Κατά την επιθεώρηση χαρακτηρίζονταν άρρωστοι οι νεότεροι και υγιέστεροι, οι οποίοι θανατώνονταν κατά την αποστολή στο νοσοκομείο.

Από την έκρηξη του Α΄ Παγκόσμιου Πολέμου (1914) ως τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922), οι Νεότουρκοι με τα σκληρά μέτρα που έλαβαν εναντίον των Ελλήνων του Πόντου με τη μέθοδο των εξοριών, βιασμών, σφαγών, εξανδραποδισμών και απαγχονισμών (κατά τον Πανάρετο Τοπαλίδη) εξόντωσαν:

α. κατά την περίοδο 1914-1918          170.576 Ποντίους

β. κατά την περίοδο 1918-1922          119.122 Ποντίους

συνολικά         289.698 Ποντίους

ποσοστό δηλαδή 41,56% σε σύνολο 697.000 Ελλήνων κατοίκων, ενώ κατά τον Γ. Βαλαβάνη οι απώλειες των Ποντίων σύμφωνα με τη Μαύρη Βίβλο του Κεντρικού Συμβουλίου των Ποντίων στην Αθήνα ανέρχονται σε 303.238 ως το 1922, και 353.000 ως το Μάρτιο του 1924, ποσοστό που ξεπερνά το 50% του ολικού πληθυσμού των Ελλήνων του Πόντου.

Από το βιβλίο του Βλάση Αγτζίδη Έλληνες του Πόντου.

Που πήγαν οι Πόντιοι;

Το 1923 σύμφωνα με την Συνθήκη της Λωζάνης, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και μέσα στη συμφωνία της συνθήκης περιλαμβάνονταν και οι χριστιανοί (ελληνόφωνοι ή μη) κάτοικοι του Πόντου, όπως και αυτοί της υπόλοιπης Μικράς Ασίας. Η πλειονότητα των Ποντίων προσφύγων που ήρθαν τότε στην Ελλάδα εγκαταστάθηκε στις περιοχές της Μακεδονίας και της Θράκης, ενώ πολλοί κατέφυγαν στην ΕΣΣΔ. Οι Πόντιοι που είχαν αλλαξοπιστήσει προς το Ισλάμ παρέμειναν στη Τουρκία.

Σήμερα βρίσκουμε Έλληνες Πόντιους σε όλα τα μέρη του κόσμου! Η ευρύτητα πνεύματος σε συνδυασμό με τις τεράστιες δυσκολίες στην πορεία των χρόνων, τους οδήγησαν σε πολλές υπερβάσεις. Έτσι τους βλέπουμε να διακρίνονται με ιδιαίτερη συχνότητα, σχετικά με τον πληθυσμό, στην πολιτική, επιχειρηματική, κοινωνική και πολιτιστική ζωή της χώρας. Όχι λίγες φορές για τις διακρίσεις τους δεν νοιώθουν υπερήφανοι μόνο οι ίδιοι οι Πόντιοι αλλά και όλοι οι ‘Έλληνες. Και αυτό γιατί αναγνωρίζουν ότι αυτό είναι μια δικαίωση για έναν λαό που τόσο βάναυσα διώχθηκε.

Μπαμπαλιό. Ένα πολύ μικρό χωριό στην Αιτωλοακαρνανία, σε σκληρό τόπο, όπου εγκαταστάθηκαν Πόντιοι μετά από χίλιες ταλαιπωρίες και διωγμούς. Κι όμως! σε αυτόν τον σκληρό τόπο μεγαλούργησαν και ευτύχησαν να δώσουν στην Ελληνική κοινωνία εξέχοντα μέλη στην πολιτική, οικονομική, επιχειρηματική και κοινωνική ζωή. Μεταξύ αυτών και ο Πρόεδρος του ΕΕΑ, κ. Γιάννης Χατζηθεοδοσίου!

ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος, από την ίδρυσή της, διοργανώνει εκδηλώσεις με σημείο αναφοράς τη Γενοκτονία, οι οποίες κορυφώνονται το μήνα Μάιο. Δυστυχώς και φέτος, λόγω του covid οι εκδηλώσεις δε θα πραγματοποιηθούν σύμφωνα με το “πρωτόκολλο” των περασμένων ετών, αλλά και δίχως τη μαζική συμμετοχή του κόσμου.

«102 χρόνια μετά την τέλεση της Γενοκτονίας των προγόνων μας, η είδηση της αναγνώρισης της Γενοκτονίας των Αρμενίων από τον πρόεδρο των Η.Π.Α., Joe Biden, την 24η Απριλίου 2021, μας δίνει την ώθηση, ώστε να εντείνουμε τη δράση μας, μέχρι την επίτευξη των επιδιώξεών μας. Μετά από αγώνες δεκαετιών, ο αρμενικός λαός και η εξωτερική πολιτική του αρμενικού κράτους δικαιώθηκαν. Ευελπιστούμε, οι ελληνικές κυβερνήσεις, τα επόμενα χρόνια, να κινηθούν αναλόγως και να υιοθετήσουν τους στόχους των Ποντίων ακτιβιστών ανά τον κόσμο, ώστε να έχουμε παρόμοια αποτελέσματα. Ο αγώνας συνεχίζεται αδιάκοπα και σθεναρά. Όπως ήδη καταστήσαμε σαφές, οι ιδιαίτερες συνθήκες και τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα πρόληψης και αποτροπής μετάδοσης του κορωνοϊού, μας επιβάλλουν να αναπροσαρμόσουμε το σχεδιασμό των εκδηλώσεων μνήμης στις οποίες θα παρευρίσκονται μόνο αντιπροσωπείες της ομοσπονδίας και εκπρόσωποι φορέων. Επίσης στους χώρους των συγκεντρώσεων δεν θα αναπτυχθούν εξέδρες και καθίσματα, ούτε θα πραγματοποιηθούν πορείες», αναφέρει σε ανακοίνωσή της η Παμποντιακή Ομοσπονδία Ελλάδος.

Το πρόγραμμα των κεντρικών εκδηλώσεων διαμορφώνεται ως εξής:

ΚΕΝΤΡΙΚΕΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

Παρασκευή 14 – Τετάρτη 19 Μαΐου, Πλ. Συντάγματος

Ενημερωτικά περίπτερα σωματείων Σ.Πο.Σ. Νότιας Ελλάδος και Νήσων της Π.Ο.Ε., όπου με

οπτικοακουστικά και έντυπα μέσα θα προβάλλεται η ιστορία και ο πολιτισμός των Ελλήνων του Πόντου και η τραγική τους κατάληξη.

Δευτέρα 17 – Τρίτη 18 Μαΐου, 19:00

QnA Genocide : Καθημερινές συνεντεύξεις της Συντονιστικής Επιτροπής Νεολαίας της Ομοσπονδίας με πλήθος ομιλητών σχετικά με την Γενοκτονία και την Ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού.

Τετάρτη 12 – Τετάρτη 19 Μαΐου

«Δίνω αίμα για το αίμα που χύθηκε»

Αιμοδοσία ανά την Ελλάδα.

Κυριακή 16 – Τετάρτη 19 Μαΐου

G mails : Μαρτυρίες επιζώντων Γενοκτονίας σε κεντρικά σημεία μεγάλων πόλεων σε όλη την Ελλάδα.

Τρίτη 18 Μαΐου, 21:00

«Ξημερώνει 19η Μαΐου»

Άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα ανάβουν φαναράκια, κεριά και καντήλια τιμώντας με αυτό τον τρόπο την μνήμη των 353.000 προγόνων μας.

Τρίτη 18 Μαΐου, 20:00 Μνημείο Γενοκτονίας – Πλατεία Αλεξάνδρας – Πειραιάς

Εκδήλωση Τιμής και Μνήμης για την Γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου από τον Δήμο Πειραιά και την Π.Ο.Ε. στο Μνημείο Γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου «Πυρρίχιο Πέταγμα». Μουσικό αφιέρωμα από τον λυράρη Ηλία Υφαντίδη και τη διεθνούς φήμης σοπράνο Σόνια Θεοδωρίδου.

Τετάρτη 19 Μαΐου 18:30 – Κεντρική εκδήλωση Μνήμης

Ζωντανή μετάδοση Livemedia

Οι εκδηλώσεις θα προβληθούν από την σελίδα της Π.Ο.Ε στο Facebook και στο Youtube.

Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, Αθήνα / Μνημείο Γενοκτονίας του Δήμου Θεσσαλονίκης

– Επίσημη αλλαγή της Προεδρικής Φρουράς στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, με ευζώνους ενδεδυμένους με τη     φορεσιά του Πόντιου Αντάρτη

– Επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού

– Χαιρετισμός του Προέδρου της Π.Ο.Ε., Γεώργιου Βαρυθυμιάδη

– Χαιρετισμοί εκπροσώπων φορέων

– Μουσικό αφιέρωμα / λύρα: Θεόδωρος Κωτίδης, Ηλίας Υφαντίδης / Σοπράνο: Σόνια Θεοδωρίδου

– Καταθέσεις στεφάνων

– Φωταγώγηση του Ελληνικού Κοινοβουλίου με το επετειακό λογότυπο «G – Genocide»

– Ενός λεπτού σιγή – Εθνικός Ύμνος

Τετάρτη 19 Μαΐου 20:00 – Διαδικτυακή εκδήλωση «Βήματα Αναγνώρισης»

Ομιλητές :

  • Άγγελος Συρίγος – Υφυπουργός Παιδείας & Θρησκευμάτων, αν. καθηγητής Διεθνούς δικαίου και εξωτερικής πολιτικής
  • Λεωνίδας Ραπτάκης Γερουσιαστής Rhode Island, Πρόεδρος της Παγκόσμιας Διακοινοβουλευτικής Ένωσης Ελληνισμού (ΠαΔΕΕ)
  • Σάββας Αναστασιάδης – Βουλευτής Β’ Θεσσαλονίκης, Πρόεδρος της ειδικής μόνιμης Επιτροπής της Βουλής για θέματα του Ελληνισμού της Διασποράς
  • Νίκος Μιχαηλίδης – επ. καθηγητής Ανθρωπολογίας και Μεσογειακών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο του Μιζούρι-Σεν Λούις

Συντονιστής: Αθανάσιος Χούπης, Δημοσιογράφος ΕΡΤ / Παγκόσμιο Ραδιόφωνο «Η Φωνή της Ελλάδας» («The Voice of Greeece»)

Κυριακή 23 Μαΐου, Μητρόπολη Αθηνών – Περιφέρεια Αττικής – Π.Ο.Ε 

Επιμνημόσυνη δέηση για τα θύματα της Γενοκτονίας του Ποντιακού Ελληνισμού

-Ομιλία για την Γενοκτονία από τον Πρόεδρο της Π.Ο.Ε., Γεώργιο Βαρυθυμιάδη

-Κατάθεση Στεφάνων στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη από την Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κατερίνας Σακελλαροπούλου