Άρειος Πάγος: Τα καρτέλ επιστρέφουν τα παράνομα κέρδη - Δεν τα «σώζει» ούτε η παραγραφή

Απόφαση-ορόσημο για τον ανταγωνισμό και την προστασία των παραγωγών. Το ανώτατο δικαστήριο έκρινε ότι εταιρείες που συμμετέχουν σε καρτέλ δεν μπορούν να κρατούν τα παράνομα κέρδη τους, ακόμη κι αν έχει παρέλθει η προθεσμία για αγωγή αποζημίωσης.

Σε μια απόφαση που αναμένεται να επηρεάσει σημαντικά τον τρόπο αντιμετώπισης των πρακτικών καρτέλ στην ελληνική αγορά, η Πλήρης Ολομέλεια του Αρείου Πάγου εξέδωσε την απόφαση 1/2026, κρίνοντας ότι οι επιχειρήσεις που συμμετέχουν σε παράνομες συμπράξεις υποχρεούνται να επιστρέψουν τα οικονομικά οφέλη που αποκόμισαν.

Το κρίσιμο στοιχείο της απόφασης είναι ότι η υποχρέωση αυτή ισχύει ακόμη και όταν έχει παραγραφεί η αξίωση αποζημίωσης για αδικοπραξία. Με άλλα λόγια, η παραγραφή δεν αρκεί για να «καθαρίσει» τα παράνομα κέρδη.

Η υπόθεση με το καρτέλ στο γάλα

Η υπόθεση ξεκίνησε από αγωγή γαλακτοπαραγωγού εταιρείας κατά μεγάλων εμπορικών ομίλων γαλακτοκομικών προϊόντων.

Η εταιρεία υποστήριξε ότι την περίοδο 2004–2006 αναγκάστηκε να πουλά το γάλα της σε τεχνητά χαμηλές τιμές, συγκεκριμένα περίπου 0,35 ευρώ αντί για 0,45 ευρώ το κιλό, λόγω της ύπαρξης παράνομου καρτέλ μεταξύ αγοραστών.

Την ύπαρξη της σύμπραξης είχε ήδη διαπιστώσει η Επιτροπή Ανταγωνισμού,η οποία είχε επιβάλει πρόστιμα στις εμπλεκόμενες εταιρείες.

Αρχικά, το Εφετείο είχε απορρίψει την αγωγή, κρίνοντας ότι η αξίωση είχε παραγραφεί μετά την πενταετία και ότι η «εξοικονόμηση δαπάνης» δεν συνιστά πλουτισμό. Ο Άρειος Πάγος, ωστόσο, έκρινε διαφορετικά.

Η κρίσιμη ερμηνεία του νόμου

Το ανώτατο δικαστήριο, υπό την προεδρία της Αναστασίας Παπαδοπούλου και με εισηγητή τον αντιπρόεδρο Μιχαήλ Αποστολάκη, προχώρησε σε ευρεία ερμηνεία του άρθρου 938 του Αστικού Κώδικα.

Σύμφωνα με το σκεπτικό της πλειοψηφίας:

Η εξοικονόμηση δαπάνης αποτελεί πλουτισμό

Ωφέλεια δεν είναι μόνο η απόκτηση ενός περιουσιακού στοιχείου, αλλά και η αποφυγή οικονομικής επιβάρυνσης. Δηλαδή, όταν μια εταιρεία που συμμετέχει σε καρτέλ αγοράζει προϊόντα φθηνότερα από όσο θα αγόραζε σε συνθήκες υγιούς ανταγωνισμού, αποκτά οικονομικό όφελος.

Η παραγραφή δεν «ξεπλένει» τα παράνομα κέρδη

Ακόμη κι αν περάσει η πενταετής προθεσμία για αξίωση αποζημίωσης από αδικοπραξία (άρθρο 937 ΑΚ), ο υπαίτιος δεν μπορεί να διατηρεί το οικονομικό όφελος που προέκυψε από την παράνομη πράξη.

Ο νόμος προστατεύει τον αδύναμο κρίκο της αγοράς

Στόχος της διάταξης είναι να μην παραμένει η ωφέλεια στον παραβάτη εις βάρος του θύματος, ειδικά όταν πρόκειται για παραγωγούς που βρίσκονται σε ασθενέστερη διαπραγματευτική θέση.

Η μειοψηφία των δικαστών

Υπήρξε πάντως και αντίθετη άποψη από ομάδα δικαστών, μεταξύ των οποίων οι Κ. Κοκκορός και Γ. Σχοινοχωρίτης. Κατά τη μειοψηφία, από τη στιγμή που οι συμβάσεις πώλησης ήταν έγκυρες και δεν προσβλήθηκαν δικαστικά για αναπροσαρμογή του τιμήματος (σύμφωνα με το άρθρο 371 ΑΚ), αποτελούν νόμιμη βάση συναλλαγής. Επομένως, δεν μπορεί να γίνει λόγος για αδικαιολόγητο πλουτισμό.

Τι αλλάζει για την αγορά

Η απόφαση 1/2026 θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ανοίγει τον δρόμο για νέες διεκδικήσεις από παραγωγούς και επιχειρήσεις που επλήγησαν από πρακτικές καρτέλ στο παρελθόν.

Η σημασία της δεν περιορίζεται μόνο στην αγορά γάλακτος. Μπορεί να επηρεάσει κάθε υπόθεση όπου η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει διαπιστώσει παραβίαση των κανόνων ανταγωνισμού και έχει επιβάλει κυρώσεις.

Το βασικό μήνυμα της απόφασης ότι η παραγραφή δεν αρκεί για να απαλλάξει τις εταιρείες που νόθευσαν τον ανταγωνισμό από την επιστροφή των παράνομων οικονομικών οφελών.

Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά το σκεπτικό του Αρείου Πάγου, «ο αδικοπραγήσας δεν είναι ορθό να επωφελείται από την αδράνεια του παθόντος για να επαυξάνει την περιουσία του».

Η συνέχεια της υπόθεσης

Η υπόθεση επιστρέφει πλέον στο Εφετείο Αθηνών, το οποίο θα εξετάσει την ουσία της διαφοράς, λαμβάνοντας υπόψη τις κατευθυντήριες γραμμές που έθεσε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου.

Πηγή: flash.gr