Γ. Χατζηθεοδοσίου στην "ΑΞΙΑ": " Ανθρώπινο Κεφάλαιο και Δημογραφική Πρόκληση

Άρθρο του Προέδρου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και Επίτιμου Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πειραιά και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννη Χατζηθεοδοσίου, στην εφημερίδα “ΑΞΙΑ” (14/06/2025).

Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα μπροστά σε μια πολυσύνθετη πρόκληση, που απειλεί να διαμορφώσει το μέλλον της με όρους ύφεσης και αποδυνάμωσης: τη συρρίκνωση του πληθυσμού σε συνδυασμό με την έλλειψη δεξιοτήτων στο εργατικό δυναμικό. Η υπογεννητικότητα, η γήρανση του πληθυσμού και η μετανάστευση χιλιάδων νέων προς το εξωτερικό, συνθέτουν ένα σκηνικό που αποδυναμώνει τους θεσμούς, περιορίζει τις επενδύσεις και καθιστά την ανάπτυξη ευάλωτη.

Το δημογραφικό, πέρα από την κοινωνική του διάσταση, έχει σαφείς οικονομικές επιπτώσεις. Η μείωση του αριθμού των οικονομικά ενεργών ατόμων οδηγεί σε μείωση της παραγωγικότητας, της φορολογικής βάσης και των εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων. Παράλληλα, το ποσοστό των ηλικιωμένων αυξάνεται, εντείνοντας τις πιέσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα και στις υπηρεσίες υγείας. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το 2050 πάνω από το 30% του πληθυσμού θα είναι άνω των 65 ετών.

Αυτή η εξέλιξη επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την ήδη προβληματική σύνδεση μεταξύ εκπαίδευσης και αγοράς εργασίας. Η Ελλάδα καταγράφει σημαντική αναντιστοιχία δεξιοτήτων, με πολλούς εργοδότες να δηλώνουν ότι δυσκολεύονται να βρουν κατάλληλο προσωπικό. Το έλλειμμα δεν αφορά μόνο τον αριθμό των εργαζομένων, αλλά και την ποιότητα των γνώσεων και ικανοτήτων τους. Οι ψηφιακές, τεχνικές και πράσινες δεξιότητες βρίσκονται σε έλλειψη, την ώρα που η τεχνολογική πρόοδος απαιτεί συνεχή αναβάθμιση.

Ταυτόχρονα, το brain drain έχει στερήσει τη χώρα από τους πιο καταρτισμένους και δημιουργικούς νέους της. Παρά τις μικρές τάσεις επιστροφής τα τελευταία χρόνια, το φαινόμενο παραμένει έντονο και ανησυχητικό. Είναι απαραίτητο να αντιστραφεί αυτή η τάση με στοχευμένες πολιτικές επαναπατρισμού, ενίσχυσης των εισοδημάτων και προσφοράς ευκαιριών σταδιοδρομίας.

Η αντιμετώπιση της κρίσης απαιτεί ένα πολυεπίπεδο εθνικό σχέδιο: δημογραφικά κίνητρα για τη στήριξη της οικογένειας, φορολογικές ελαφρύνσεις, προσβάσιμη και ποιοτική φροντίδα παιδιών, ενίσχυση της στέγασης για τους νέους και συνέργειες μεταξύ κράτους, επιχειρήσεων και κοινωνίας. Παράλληλα, απαιτείται ριζικός μετασχηματισμός στην παιδεία και τη συνεχιζόμενη κατάρτιση, ώστε να εξοπλίσουμε το εργατικό δυναμικό με τις δεξιότητες που απαιτεί η νέα εποχή.

Το ανθρώπινο κεφάλαιο είναι ο πιο κρίσιμος πόρος της χώρας. Αν δεν επενδύσουμε άμεσα σε αυτό – μέσω της εκπαίδευσης, της ενίσχυσης της οικογένειας και της αξιοποίησης των νέων – κινδυνεύουμε να χάσουμε το πιο ζωτικό μας πλεονέκτημα. Το στοίχημα είναι μεγάλο, αλλά και επιτακτικό.