Γ. Χατζηθεοδοσίου στην "ΑΞΙΑ": Η διαρκής τριβή Βορρά – Νότου στην ΕΕ. Ποιο είναι το πολιτικό μέλλον της Ευρώπης;

Άρθρο του Γιάννη Χατζηθεοδοσίου, Προέδρου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και Επίτιμου Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πειραιά και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στην εφημερίδα “ΑΞΙΑ” (16/02/2026).

Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα γνώριμο, αλλά πλέον πιο επικίνδυνο, σταυροδρόμι. Η αντιπαράθεση ανάμεσα στον Βορρά και τον Νότο, δεν είναι απλώς οικονομική. Αγγίζει τον τρόπο με τον οποίο η Ε.Ε. λειτουργεί, συνεργάζεται και τελικά αποφασίζει για το κοινό της μέλλον. Σήμερα, σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, πολέμου στην ευρωπαϊκή ήπειρο και έντονου διεθνούς ανταγωνισμού, το ερώτημα είναι αν η Ευρώπη μπορεί να την υπερβεί.

Η κρίση της προηγούμενης δεκαετίας αποκάλυψε ένα βασικό πρόβλημα. Το ευρώ σχεδιάστηκε ως κοινό νόμισμα, χωρίς όμως κοινή οικονομική πολιτική. Οι οικονομίες του Βορρά είχαν διαφορετικά χαρακτηριστικά: ισχυρή βιομηχανία, εξαγωγικό προσανατολισμό, μεγαλύτερη δημοσιονομική αντοχή. Οι οικονομίες του Νότου στηρίζονταν περισσότερο στις υπηρεσίες, στον τουρισμό και στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Αυτές οι διαφορές ήταν γνωστές. Στον σχεδιασμό της ευρωζώνης, όμως, δεν αντιμετωπίστηκαν επαρκώς καθώς μπορεί να ορίστηκαν κοινοί κανόνες αλλά όχι μηχανισμοί εξισορρόπησης. Το αποτέλεσμα ήταν πιέσεις στις κοινωνίες, πολιτικό κόστος και μια διαρκής καχυποψία μεταξύ κρατών-μελών.

Η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία λειτούργησαν ως καταλύτες. Ανάγκασαν την Ευρώπη να κάνει βήματα που πριν θεωρούνταν αδιανόητα, όπως ο κοινός δανεισμός, επενδυτικά εργαλεία, προσωρινή αναστολή αυστηρών δημοσιονομικών κανόνων. Αυτό έδειξε ότι η Ένωση μπορεί να κινηθεί ενιαία όταν απειλείται συνολικά. Το ερώτημα είναι αν αυτή η ενότητα μπορεί να γίνει μόνιμη πολιτική επιλογή ή αν θα περιοριστεί σε παρεμβάσεις έκτακτης ανάγκης.

Η συζήτηση για μια ουσιαστική οικονομική ένωση παραμένει ανοιχτή. Μια τέτοια εξέλιξη θα απαιτούσε μεγαλύτερο συντονισμό στη δημοσιονομική πολιτική, σταθερούς μηχανισμούς στήριξης και επενδύσεις που μειώνουν τις ανισότητες μεταξύ των κρατών και των περιφερειών. Αυτές οι αποφάσεις όμως αγγίζουν ευαίσθητα ζητήματα κυριαρχίας και πολιτικής ευθύνης. Ο φόβος της «μόνιμης αλληλεγγύης» συγκρούεται με την ανάγκη συνοχής. Παρ’ όλα αυτά, χωρίς σύγκλιση και αλληλεγγύη, η Ευρώπη θα συνεχίσει να λειτουργεί με εσωτερικές ανισορροπίες που επανεμφανίζονται σε κάθε κρίση.

Ορατή είναι πλέον και η ανάγκη για ενίσχυση της κοινής ευρωπαϊκής άμυνας. Η δημιουργία ενός ενιαίου ευρωπαϊκού στρατού παραμένει σύνθετη υπόθεση, γιατί προσκρούει σε διαφορετικές εθνικές στρατηγικές, γεωπολιτικές προτεραιότητες και πολιτικές ευαισθησίες. Πιο ρεαλιστικό, τουλάχιστον μεσοπρόθεσμα, είναι ένα σύστημα ενισχυμένης κοινής άμυνας, με κοινές προμήθειες, κοινό σχεδιασμό και διαλειτουργικότητα — όχι όμως πλήρη ενοποίηση.

Στον πυρήνα της συζήτησης για τον Βορρά και τον Νότο βρίσκεται μια βαθύτερη πολιτική απόφαση: τι θέλουμε, τελικά, να είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση; Μια χαλαρή ένωση κρατών με κοινή αγορά, ή μια πολιτική και οικονομική κοινότητα με κοινό όραμα και ευθύνη για το μέλλον της;

Σε έναν κόσμο μεγάλων δυνάμεων και προκλήσεων, η απομόνωση δεν είναι ρεαλιστική επιλογή. Αν η Ευρώπη δεν προχωρήσει σε βαθύτερη ενοποίηση, ο κίνδυνος είναι η αργή και σταθερή της αποδυνάμωση. Δηλαδή λιγότερη επιρροή διεθνώς, περισσότερες εσωτερικές ανισότητες, ενίσχυση του ευρωσκεπτικισμού.

Το διακύβευμα είναι ξεκάθαρο. Ή θα χτίσουμε μια Ευρώπη με κοινές πολιτικές και αμοιβαία εμπιστοσύνη, ή θα περιοριστούμε στη διαχείριση κρίσεων – με όλο και φτωχότερα αποτελέσματα.