Γ. Χατζηθεοδοσίου στην "ΑΞΙΑ": Όταν η ισχύς υποκαθιστά τους κανόνες

Άρθρο του Γιάννη Χατζηθεοδοσίου, Προέδρου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και Επίτιμου Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πειραιά και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, στην εφημερίδα “ΑΞΙΑ” (10/01/2026).

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην ηγεσία των ΗΠΑ σηματοδότησε μια ουσιαστική μετατόπιση στον τρόπο με τον οποίο η παγκόσμια υπερδύναμη αντιλαμβάνεται τον ρόλο της. Στο επίκεντρο αυτής της μετατόπισης βρίσκεται η επαναφορά μιας λογικής ωμής συναλλαγής, όπου η ισχύς, οι φυσικοί πόροι και η γεωστρατηγική σκοπιμότητα προηγούνται των κανόνων που συγκρότησαν τη διεθνή τάξη των τελευταίων δεκαετιών.

Η στάση της Αμερικής απέναντι στη Βενεζουέλα, με μια προσέγγιση που αγνοεί το διεθνές δίκαιο και αιτιολογείται σχεδόν απροκάλυπτα μέσω ενεργειακών και γεωοικονομικών συμφερόντων, δεν μπορεί να θεωρηθεί μεμονωμένο περιστατικό. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια ευρύτερη πρακτική, όπου οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά.

Λίγες ημέρες αργότερα ακολούθησε η δημόσια τοποθέτηση του Προέδρου Τραμπ για τη Γροιλανδία, με αναφορές στη γεωστρατηγική της αξία, στις σπάνιες γαίες και στα ενεργειακά της αποθέματα. Ένα ζήτημα που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν εκτός κάθε πολιτικής συζήτησης επανήλθε, αυτή τη φορά χωρίς προσχήματα. Όταν οι φυσικοί πόροι προβάλλονται ως επαρκής αιτιολόγηση για την αμφισβήτηση κυβερνήσεων και κυριαρχίας, το πλαίσιο ασφάλειας που στηρίζεται στο διεθνές δίκαιο αποδυναμώνεται επικίνδυνα.

Η νέα αυτή τακτική δηλώνει ανοιχτά ότι η ισχύς μπορεί να επιβάλλει τη βούλησή της, σχεδόν φασιστικά. Το διεθνές δίκαιο και οι πολυμερείς θεσμοί αντιμετωπίζονται ολοένα και περισσότερο ως περιορισμοί και όχι ως θεμέλια σταθερότητας. Η μετάβαση σε αυτό το δόγμα γίνεται με απόλυτο κυνισμό, χωρίς διάθεση συγκάλυψης ή διπλωματικών προσχημάτων.

Ιδιαίτερη ανησυχία όμως προκαλεί και η στάση της ΕΕ. Η Ευρώπη καταγράφει τα γεγονότα και αντιδρά εκ των υστέρων, χωρίς να διαμορφώνει προληπτική στρατηγική. Σχολιάζει, αλλά δεν αποτρέπει, με αποτέλεσμα να εκπέμπει ένα μήνυμα αδυναμίας προς το διεθνές περιβάλλον.

Η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για χώρες όπως η Ελλάδα.

Η ελληνική στρατηγική βασίζεται διαχρονικά στη νομιμότητα, στο διεθνές δίκαιο και στις πολυμερείς διαδικασίες: στο Κυπριακό, στο Αιγαίο, στην Ανατολική Μεσόγειο. Η υποχώρηση αυτών των αρχών σε διεθνές επίπεδο μεταβάλλει το πλαίσιο ασφάλειας και σταθερότητας μέσα στο οποίο η χώρα μας έχει επιλέξει να κινείται. Η αποδυνάμωση της διεθνούς νομιμότητας λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής γεωπολιτικής αβεβαιότητας και δημιουργεί πρόσφορο έδαφος για αναθεωρητικές λογικές.

Η περίπτωση της Γροιλανδίας αναδεικνύει με σαφήνεια τον κίνδυνο. Αν το καθεστώς μιας ευρωπαϊκής περιοχής τίθεται υπό αμφισβήτηση για λόγους στρατηγικών πόρων και γεωπολιτικού ελέγχου, το μήνυμα προς αναθεωρητικές δυνάμεις σε άλλες περιοχές του κόσμου είναι ξεκάθαρο. Και οι συνέπειες αυτής της λογικής υπερβαίνουν κατά πολύ τα όρια μιας μεμονωμένης υπόθεσης.

Βεβαίως, οι επιπτώσεις αγγίζουν και την οικονομία, την αγορά και την κοινωνία συνολικά. Η ανάπτυξη και η επιχειρηματική δραστηριότητα προϋποθέτουν προβλεψιμότητα, θεσμική σταθερότητα και σαφείς όρους.

Σήμερα, η ΕΕ βρίσκεται για μια ακόμη φορά προ των ευθυνών της. Η αδράνεια δεν συνιστά ουδετερότητα. Συνιστά στάση με συνέπειες. Και σε έναν κόσμο όπου η ισχύς υποκαθιστά τους κανόνες, η ασφάλεια, η σταθερότητα και το μέλλον χωρών όπως η Ελλάδα εξαρτώνται άμεσα από τη συλλογική αυτή επιλογή.