Άρθρο του Προέδρου του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Αθηνών και Επίτιμου Διδάκτορα του Πανεπιστημίου Πειραιά και του Γεωπονικού Πανεπιστημίου Αθηνών, Γιάννη Χατζηθεοδοσίου, στην εφημερίδα “ΑΞΙΑ” (10/05/2025).
Η βιωσιμότητα του συνταξιοδοτικού συστήματος δεν είναι μόνο αριθμοί και ποσοστά. Ούτε και μία τεχνική ή οικονομική πρόκληση. Είναι ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης, που επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών και τη συνοχή της κοινωνίας. Είναι δίκαιο, υποχρέωση και κοινωνική ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.
Σε μια εποχή όπου οι πληθυσμιακές και εργασιακές συνθήκες αλλάζουν ραγδαία, είναι κρίσιμο να διασφαλίσουμε ότι όλοι, και κυρίως οι νέες γενιές, θα έχουν πρόσβαση σε μια αξιοπρεπή σύνταξη.
Σύμφωνα με την Eurostat, μέχρι το 2050 σχεδόν το 30% των Ευρωπαίων θα είναι άνω των 65 ετών. Η αύξηση του προσδόκιμου ζωής και η μείωση των γεννήσεων δημιουργούν μια σοβαρή ανισορροπία: περισσότερα άτομα θα λαμβάνουν σύνταξη και λιγότερα θα εργάζονται και θα πληρώνουν εισφορές. Στην Ελλάδα, η κατάσταση είναι ήδη πιεστική. Οι συνταξιοδοτικές δαπάνες φτάνουν το 15,5% του ΑΕΠ, ενώ πάνω από το 40% αυτών καλύπτεται από τον κρατικό προϋπολογισμό. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσίευσε ο ΕΦΚΑ, η συνολική δαπάνη για συντάξεις προβλέπεται να ανέλθει το 2025 σε 29,95 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 15,13 δισεκατομμύρια ευρώ θα προέλθουν από τα κρατικά ταμεία, μέσω επιδοτήσεων προς τον ΕΦΚΑ. Για λόγους σύγκρισης, αξίζει να αναφερθεί ότι στη Γερμανία η κρατική επιχορήγηση καλύπτει περίπου το 30% των δαπανών, στη Γαλλία το 25-30%, ενώ στην Ολλανδία λιγότερο από 10%. Η υψηλή εξάρτηση των συντάξεων από τον προϋπολογισμό, συνιστά σημαντικό δημοσιονομικό κίνδυνο και αποτυπώνει μια σοβαρή δομική αδυναμία του ασφαλιστικού μας συστήματος.
Παρά τις μεταρρυθμίσεις που έγιναν τα τελευταία χρόνια, τα προβλήματα παραμένουν: υπογεννητικότητα, υψηλή ανεργία των νέων, αδήλωτη εργασία. Η δημιουργία του ΤΕΚΑ, του νέου κεφαλαιοποιητικού ταμείου για τους νέους ασφαλισμένους, μπορεί να φέρει κάποια αποτελέσματα όμως αυτά θα φανούν μακροπρόθεσμα. Μέχρι τότε, απαιτείται συνεχής αξιολόγηση, διαφάνεια και σωστή ενημέρωση των ασφαλισμένων.
Η λύση δεν είναι εύκολη, ούτε άμεση. Απαιτεί πολιτική βούληση, κοινωνική συναίνεση και στρατηγικό σχεδιασμό. Χρειάζεται ενίσχυση της απασχόλησης, στήριξη της εισφοροδοτικής βάσης του συστήματος και αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω στοχευμένων κινήτρων προς τις επιχειρήσεις, αποτελεσματικότερη καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας, στήριξη των οικογενειών και σοβαρές επενδύσεις στην κατάρτιση και την αναβάθμιση των δεξιοτήτων του ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα, ο κεφαλαιοποιητικός πυλώνας πρέπει να ενισχυθεί με διαφάνεια, ώστε να αυξηθεί η εμπιστοσύνη των νέων στο σύστημα.
Το ασφαλιστικό δεν είναι απλώς μια οικονομική εξίσωση. Είναι μια υπόσχεση της κοινωνίας στους πολίτες της. Και η εκπλήρωσή της αποτελεί θεμέλιο για την κοινωνική δικαιοσύνη, την αλληλεγγύη και τη βιωσιμότητα του κοινωνικού κράτους. Χρειάζεται υπευθυνότητα, συνέπεια και σχέδιο για το αύριο.